Dyskontowanie (discounting), Ken Mellor i Eric Shiff (1975)

Osoba dyskontująca wierzy lub postępuje tak, jak gdyby niektóre aspekty jej samej, innych ludzi, bądź rzeczywistości były mniej znaczące niż pokazuje rzeczywistość. Wpływ tych rzeczywostości jest umniejszany, zwykle celowo, aby utrzymać znajomy układ odniesienia, aby prowadzić gry, aby przedłużać postępowanie w ramach skryptu życiowego, oraz aby próbować wymusić lub podtrzymać relacje symbiotyczne z innymi osobami.

Dyskontowanie jest mechanizmem wewnętrznym, który rozpoznaje się po sygnałach transakcyjnych i behawioralnych, takich jak: cztery zachowania pasywne, ukryta natura transakcji w grach i/lub odgrywanie jednej z trzech pozycji w Trójkącie Karpmana (2).

Sygnaly transakcyjne i behawioralne są zewnętrznymi przejawami dyskontowania; są z nim powiązane, lecz same jako takie nie są dyskontowaniem. To rozróżnienie momiędzy zewnętrznymi przejawami a dyskontowaniem jako takim jest ważne w psychoterapii.

Terapia dyskontowania obejmuje cztery główne kroki. Rozpoczyna się od przejawów zewnętrznych manifestacji dyskontowania, a następnie przechodzi do wewnętrznych procesów związanych z dyskontowaniem. Proces terapii kończy się integracją obydwu częsci.

Po pierwsze należy pomóc klientowi zidentyfikować transakcje i zachowania wynikające z dyskontowania. Skupiamy się tu na przejawach zewnętrznych. Po drugie, pomagamy klientowi zidentyfikować obszary, typy i sposoby dyskontowania. Tutaj skupiamy się na tym, co dzieje się w głowie pacjenta. Trzeci krok ma na celu uświadomienie pacjentowi tego, co sam inwestuje w podtrzymywanie procesu dyskontowania, aby mógł przekierować tę inwestycję na inne tory i uświadomić sobie co tak naprawdę robi. Na tym etapie pracy skupiamy się na wnętrzu oraz motywacji danej osoby do używania mechanizmu dyskontowania. Ostatnim krokiem wspólnej pracy jest inwestycja w praktykowanie zachowania nie-dyskontującego i osiągniecie pozytywnego wzmocnienia plynącego z konsekwencji tego zachowania.

W praktyce kroki te są podejmowane mniej więcej w takiej wlaśnie kolejności i wydaje się, że jest ona istotna. Jednakże terapia jako taka pociąga za sobą skupianie większej uwagi kolejno na poszczególnych krokach niż na ścisłym przestrzeganiu ich kolejności. Związane jest to z częstą potrzebą cofnięcia się lub przejścia dalej co jest konieczne w miarę jak pogłębia się świadomość klienta i w miarę jak zmienia on swoje zachowania.

OBSZARY, TYPY I SPOSOBY DYSKONTOWANIA

Dyskontowanie może pojawiać się w trzech obszarach: w aspekcie siebie samego, innych lub realnej sytuacji. Ściślej rzecz ujmując osoba może dyskontować:

Trzy typy dyskontowania to: dyskontowanie bodźców, problemów lub opcji.

Tabela 1

Mogą być one dyskontowane na cztery sposoby:

Będąc świadoma bodźców, ich znaczenia oraz ich zmienności, może ona dyskontować swoją zdolność do zmiany bodźca. Przykłady podano Tabeli 1.

Dyskontowany bodziec jest blisko związany ze świadomością osoby, z tym co myśli ona na temat świadomości oraz tym, co z tą świadomością robi.

Tabela 2

Problemy: Ludzie definiują problemy używając informacji (bodźców) dotyczących ich samych, innych i sytuacji. Dlatego też, jeśli dyskontują oni jakikolwiek bodziec istotny dla definicji problemu prawdopodobnie będą też dyskontować problem lub jakiś jego aspekt. Istnieje więc związek między dyskontowaniem bodźców i dyskontowaniem problemów.

Istnieją cztery sposoby dyskontowania problemów:

1. Dyskontowane jest znacznie problemu. Problem jest identyfikowany, jednak jego znaczenie dla danej osoby, innych lub sytuacji jest błędnie zdefiniowane.

3. Dyskontowana jest w końcu zdolność danej osoby do rozwiązania problemu. Istnieje problem, jest on znaczący, może być rozwiązany, ale nie przeze mnie, jego lub ją.

Opcje. Opcje są istotne w rozwiązywaniu problemów; mogą też być znaczące same w sobie. Kiedy są powiązane z rozwiązaniami problemów, na identyfikację opcji będą wpływać zarówno użyte informacje (bodźce), jak i sposób zdefiniowania problemu. Dyskontowanie bodźców istotnych dla definicji problemu – lub dyskontowanie problemu w jakikolwiek sposób prawdopodobnie doprowadzi do któregoś ze sposobów dyskontowania opcji. Dlatego, w danej sytuacji lub w zdarzeniu, dyskontowanie bodźców, problemów i opcji następuje jednocześnie. Cztery sposoby dyskontowania opcji to:

1. Całkowicie dyskontowanie istnienia jakichkolwiek opcji. Ludzie uważają, że nie ma innych sposobów myślenia, odczuwania, postrzegania lub działania niż te, których są już świadomi.

2. Dyskontowane jest znacznie opcji w procesie rozwiązania problemów lub osiągania celów. Osoba jest świadoma istnienia opcji, jednak dyskontuje ich znaczenie dla niej samej, jej problemu lub celu.

4. Dyskontowana jest zdolność osoby do wykonania danej opcji. Opcje istnieją, są znaczące i wykonalne, lecz nie dla mnie lub innych.

Tabela 3

HIERARCHIA DYSKONTOWANIA

Pierwsza jest pionowa hierarchia dyskontowania (pionowa strzałka w tabeli): dla każdego typu przedstawionego w tabeli, dyskontowanie na któryś z możliwych sposobów na ogół pociąga za sobą dyskontowanie na wszystkie możliwe sposoby umieszczone w tabeli poniżej. Na przykład jeśli dyskontuje się Znaczenie czegoś, także Możliwość Zmiany oraz Umiejętności Osobiste będą podlegać dalszemu dyskontowaniu.

Druga hierarchia jest pozioma (pozioma strzałka). W ramach konkretnego sposobu wymienionego w tabeli, dyskontowanie jednego typu pociąga za sobą dyskontowanie wszystkich typów na prawo od niego. Dzieje się to ponieważ bodźce mają większe znaczenie niż problemy, a Problemy i Bodźce mają większe znaczenie niż Opcje. Problemów nie można zidentyfikować i rozwiązać, jeśli dyskontowany jest niezbędny Bodziec, a Opcje, które rozwiązałby problem nie mogą zostać zdefiniowane lub przeprowadzone, chyba że Problemy zostały odpowiednio zdefiniowane i odpowiednio włączono Bodźce niezbędne dla zdefiniowania problemu.

Zwykle dziala ono w następujący sposób: po pierwsze, jeśli znaczenie Bodźca jest dyskontowane nie zostanie on zdefiniowany jako Problem ani też zawarty w definicji Problemu. Jeśli dyskontowany jest Problem to znaczenie pewnych Bodźców również musi być dyskontowane. Na przykład, matka, która ignoruje płaczące dziecko (dyskontuje Problem), dyskontuje płacz (Bodziec), lub jego Znaczenie.

Po drugie, jeśli Bodziec jest postrzegany jako stały, wpływa to na definicję problemu powiązaną z jego Znaczeniem. Gdy dyskontowana jest Zmienność Bodźców, Opcje są bez znaczenia. Z drugiej strony, kiedy opcje są dyskontowane, znaczenie problemu jest dyskontowane przynajmniej do takiego stopnia, w którym nie postrzega się Problemu jako znaczący na tyle, aby szukać Opcji rozwiązań, a Możliwość Zmiany jest również dyskontowana. Na przykład, matka, która odpowiada na płacz dziecka mówiąc „to nic takiego, ono zawsze płacze o tej samej porze dnia” (dyskontowanie Znaczenia Problemu), nie szuka żadnego powodu codziennego płaczu dziecka (dyskontuje Zmienność Bodźca) i nie bierze pod uwagę innych sposobów postępowania (dyskontowanie Opcji).

U dzieci pochodzących z rodzin, w których często pojawiało się dyskontowanie obszarów z górnego lewego rogu tabeli, pojawiało się także stosunkowo dużo zachowań patologicznych.

TERAPIA

Fazy terapii są zaznaczone literami „T” w tabeli 4.

Elementy Terapii.

Stopniowo przechodzi się od świadomości, poprzez różne aspekty myślenia o świadomości, do zachowań z nią związanych. Potencjalnym elementem przewijającym się przez całą terapią może być wykorzystanie zaburzeń w obszarze myśli pacjenta (3).

 Tabela 4. Typy, sposoby i hierarchie dyskontowania

 

PRZYKŁADOWA TERAPIA DOT. DYSKONTOWANIA

Następną fazą (T2) była praca nad znaczeniem gniewu – jej własnego gniewu i gniewu innych ludzi. W miarę rozwoju sytuacji, rozważano powody gniewu i definiowano problemy powstające z powodu braku umiejętności rozpoznawania gniewu u niej samej i u innych. Używano np. stwierdzeń typu: „Ludzie denerwują się z wielu powodów i jeśli znasz te powody możesz coś z nimi zrobić.”

Następna faza (T4) skupiała się na Zdolności ludzi Do Zmiany Ich Reakcji na złość z uwzględnieniem Rozwiązywania Problemów z użyciem wielu różnych (znaczących) powiązanych z nimi Opcji. Na tym etapie Mary była w stanie odczuwać złość, zaczynała identyfikować powody swojej złości i rozpoznawać istotne opcje. Brzmialo to mniej więcej tak: „Jeśli powiem mu, że jestem zła, może przestać być dla mnie niemiły.”

W kolejnej fazie (T5) dowiedziała się, że Opcje Radzenia Sobie z gniewem, które poznała Są Wykonalne. Mówienie o powodach swojej złości i robienie czegoś efektywnego znaczyło, że ona i inni przestawali odczuwać złość.

STRESZCZENIE

Jako całość, kategoryzacja ta pokazuje trzy hierarchie, umożliwiające pacjentowi i terapeucie pracę w określonej kolejności i terapię bez dyskontowania samej terapii.

Ken Mellor jest Uczącym Członkiem ITAA oraz Dyrektorem w Instytucie Cathexis w Alamo a Kalifornii. Eric Shiff jest Uczącym Członkiem ITAA oraz doktorantem w Kalifornia School of Professional Psychology w Los Angeles, USA.